Eğitim verisi ve canlı arama, cevabın iki kaynağı

AI asistanları cevabı iki yerden kurar, eğitim verisi ve canlı arama. Bir örnek cevapta bu iki kaynağı nasıl ayırt edeceğinizi öğrenin.

Öğrenme hedefleri

Eğitim verisinin ve canlı aramanın ne olduğunu kendi cümleleriyle anlatır.
Bir örnek cevapta hangi kısmın eğitim verisinden, hangi kısmın canlı aramadan gelmiş olabileceğini işaretler.
Eğitim verisine dayanan bir cevabın neden eski ya da yanlış olabileceğini açıklar.

Bir soru, iki kaynak

Bir AI asistanına "Kadıköy'de yeni başlayanlar için koşu ayakkabısı nereden alınır?" diye sorduğunuzu düşünün. Birkaç saniye içinde düzgün cümlelerle yazılmış bir cevap gelir.

Bu cevap genellikle iki kaynaktan beslenir. Birincisi modelin eğitim sırasında öğrendikleri. İkincisi asistanın o anda internette yaptığı arama.

İki kaynak çok farklı davranır. AI görünürlüğünü anlamak için önce bu farkı görmek gerekir.

Eğitim verisi: modelin hafızası

Bir dil modeli, kullanıma açılmadan önce çok büyük miktarda metinle eğitilir. Model bu metinlerden kelimeler, kavramlar ve markalar arasındaki ilişkileri öğrenir.

Basitleştirerek söylersek model, bir soruya en uygun görünen devamı parça parça yazar. Sonuç bir veritabanı kaydı değildir. Model, öğrendiklerinden yeni bir metin üretir.

Bunun üç sonucu var:

Bir kesim tarihi vardır. Eğitim belli bir tarihte biter. Model o tarihten sonra açılan bir mağazayı ya da değişen bir fiyatı kendi başına bilmez.
Kaynak göstermez. Eğitim verisinden gelen bir cümle, hangi sayfadan öğrenildiğini söylemez.
Akıcıdır ama yanılabilir. Model emin olmadığı bir bilgiyi de aynı rahatlıkla yazabilir. Eski bir adres ya da kapanmış bir şube, güncelmiş gibi anlatılabilir.

Canlı arama: o anki bilgi

Bazı asistanlar soruyu cevaplamadan önce internette arama yapar. Bulduğu sayfalardan birkaçını okur ve cevabı bunlara dayanarak yazar.

Bu durumda cevap daha güncel olabilir. Çoğu zaman yanında kaynak bağlantıları da görünür.

Canlı arama her soruda devreye girmez. Bu asistana, ürünün sürümüne, kullanıcının ayarlarına ve sorunun türüne bağlıdır. Genel bir bilgi sorusunda asistan çoğu zaman yalnız eğitim verisiyle cevap verir. "Bu hafta", "şu an açık mı", "güncel fiyat" gibi zamana bağlı sorularda arama yapma olasılığı genellikle daha yüksektir.

Pratikte çoğu cevap bu ikisinin karışımıdır. Genel çerçeve modelin bildiklerinden gelir, güncel ayrıntılar ise aramadan.

Örnek: bir cevabı okumak

Aşağıdaki cevap temsilîdir. "Acme Spor" kurgusal bir markadır ve cevap gerçek bir ölçümden alınmamıştır.

Soru: Kadıköy'de yeni başlayanlar için koşu ayakkabısı nereden alınır?
Cevap: Yeni başlıyorsanız ayağınızın basış şeklini ölçtürebileceğiniz bir mağaza seçmeniz faydalı olur. Yastıklaması iyi, hafif bir model başlangıç için genellikle yeterlidir. (1)
Kadıköy'de Acme Spor'un Moda'daki mağazası koşu bandında basış analizi yapıyor ve bu ay başlangıç modellerinde indirim duyurmuş. (2) [kaynak: acmespor.example/kampanyalar]
Büyük pazar yerlerinde de çok sayıda model var, ama ayakkabıyı denemeden almak riskli olabilir. (3)

Şimdi her parçaya bakalım:

(1) büyük olasılıkla eğitim verisinden geliyor. Genel bir tavsiye bu. Tarih ya da kaynak yok, yıllar içinde pek değişmeyen bir bilgi.
(2) büyük olasılıkla canlı aramadan geliyor. "Bu ay" diyor, belirli bir şubeyi ve kampanyayı anıyor, yanında da bir kaynak bağlantısı var.
(3) karışık. Pazar yerlerine dair genel uyarı eğitim verisinden gelebilir. Asistan bir pazar yeri sayfasına baktıysa aramadan da gelebilir. Kaynak gösterilmediği için kesin bir şey söyleyemeyiz.

Son madde önemli: dışarıdan bakınca her cümlenin nereden geldiğini her zaman kesin bilemeyiz. Yapabileceğimiz şey, işaretlere bakıp makul bir tahmin yürütmektir.

Ayırt etmek için işaretler

Bir cevabı okurken şunlara bakın:

Kaynak bağlantısı var mı? Bağlantı varsa ilgili kısım büyük olasılıkla aramadan gelmiştir.
Zaman ifadesi var mı? "Bu hafta", "geçen ay açıldı", belirli bir tarih gibi ifadeler genellikle güncel bir kaynağa işaret eder.
Ayrıntı ne kadar özel? Şube adresi, kampanya ya da çalışma saati gibi bilgiler genellikle aramadan gelir. Genel tavsiyeler çoğu zaman eğitim verisindendir.
Bilgi eski görünüyor mu? Kapanmış bir şube ya da eski bir fiyat görüyorsanız, cevap eğitim verisine ya da güncellenmemiş bir sayfaya dayanıyor olabilir.

Markanız için ne anlama geliyor?

İki kaynak, iki farklı görünürlük yolu demek.

Eğitim verisinde yer almak yavaş bir süreçtir. Markanız hakkında yıllar boyunca yazılanlar, bir sonraki model eğitiminde dolaylı olarak etkili olabilir. Bunun ne zaman ve ne ölçüde olacağını dışarıdan kontrol edemezsiniz.

Canlı aramada yer almak daha doğrudan bir yoldur. Asistan arama yaptığında bulunabilir, okunabilir ve güvenilir bir kaynak olmak işe yarayabilir. Kaynak seçimini üçüncü derste ele alacağız.

Hiçbir yol garanti değildir. Ama hangi yolla göründüğünüzü bilmek, nereye emek vereceğinizi seçmenizi kolaylaştırır.

Özet

AI cevapları genellikle iki kaynaktan beslenir: eğitim verisi ve canlı arama.
Eğitim verisinin bir kesim tarihi vardır, kaynak göstermez ve eski bilgiyi güncelmiş gibi anlatabilir.
Canlı arama her soruda devreye girmez. Asistana, sürüme, ayarlara ve sorunun türüne bağlıdır.
Kaynak bağlantısı, zaman ifadesi ve özel ayrıntı canlı aramaya işaret eder. Kesinlik değil, makul bir tahmin sağlar.
Markalar için iki ayrı görünürlük yolu vardır ve ikisi de garanti değildir.