AI kaynağı nasıl seçer?

Arama yapan bir asistan ne yapar?

İlk derste bazı asistanların cevap vermeden önce arama yaptığını gördük. Bu derste o aramanın içine bakıyoruz. Asistan hangi sayfalara dayanacağını nasıl seçiyor?

Dışarıdan her ayrıntıyı göremeyiz. Sağlayıcılar, değerlendirip göstermedikleri sayfaları paylaşmaz. Yine de süreç genellikle üç adımda ilerler:

1. Arama. Asistan soruyu bir ya da birkaç arama sorgusuna çevirir ve aday sayfaları bulur.
2. Seçme. Adaylar arasından soruya en uygun görünen birkaç sayfayı okur.
3. Yazma. Okuduklarını kendi bildikleriyle birleştirir ve tek bir cevap yazar. Bazı sayfaları kaynak olarak gösterir.

Bu adımların her birinde sayfalar elenir. Arama sonuçlarında olmak, seçilmek için yeterli değildir. Seçilmek de cevapta anılmak için yeterli değildir.

Hangi sayfalar seçilir?

Seçim kuralları motordan motora değişir ve açıkça yayımlanmaz. Ama çoğu durumda şu özellikler bir sayfanın işine yarar:

• Soruya doğrudan cevap verir. Sorunun cevabı ilk paragraflarda, açık cümlelerle yazılmıştır.
• Erişilebilirdir. AI tarayıcıları sayfayı açabilir. Sayfa bir giriş duvarının arkasında değildir ve robots kurallarıyla engellenmemiştir.
• Alıntılanabilir. Tarih, fiyat, adres, özellik gibi somut bilgiler açıkça yazılmıştır.
• Tutarlıdır. Markanın adı, kategorisi ve temel bilgileri farklı yerlerde aynı şekilde geçer.
• Günceldir. Zamana bağlı sorularda yakın tarihli sayfalar genellikle öne çıkar.

Bunların hiçbiri seçilmeyi garanti etmez. Bunlar seçilme olasılığını artırabilecek koşullardır.

Kaynak türleri

AI cevaplarının dayandığı sayfalar tek tip değildir. Türkiye'de sorulan bir soruda kaynaklar şu türlerden gelebilir:

• Markanın kendi sitesi.
• Pazar yerlerindeki ürün sayfaları ve kullanıcı yorumları.
• Şikâyet ve yorum siteleri.
• Haber siteleri ve sektör yayınları.
• Forumlar ve soru-cevap toplulukları.
• Karşılaştırma ve "en iyi" listeleri yayımlayan bloglar.

Bu çeşitlilik bir şeyi gösterir: AI markanızı yalnız sizin sitenizden öğrenmez. Başkalarının sizin hakkınızda yazdıkları da cevabı şekillendirir. Kaynak türlerini Modül 3'te ayrıntılı ele alacağız.

Anılmak, kaynak gösterilmek, önerilmek

Bu üçü sık karıştırılır ama farklı şeylerdir:

• Anılmak: Markanın adı cevapta geçer.
• Kaynak gösterilmek: Cevabın yanında markanın bir sayfasına bağlantı verilir.
• Önerilmek: Cevap markayı açıkça tavsiye eder.

Biri diğerini getirmez. Bir marka kaynak gösterilmeden anılabilir, anılmadan kaynak gösterilebilir ya da anıldığı hâlde önerilmeyebilir.

Kaynak gösterilmiş bir bağlantı bile yalnız şunu söyler: o sayfa cevabın görünen kanıtında yer aldı. Markanın önerildiğini otomatik olarak söylemez. Ayrıntısı için: Citation kanıtı.

Örnek: bir cevabın kaynakları

Aşağıdaki örnek temsilîdir. "Acme Spor" ve "Bora Atletik" kurgusal markalardır.

Soru: Ankara'da koşu ayakkabısında iade kolaylığı olan mağaza hangisi?

Cevap: Bora Atletik, 30 gün içinde koşulsuz iade sunduğunu belirtiyor ve kullanıcı yorumlarında iade süreci genellikle olumlu anlatılıyor. Acme Spor'un iade süreci hakkında bir şikâyet sitesinde gecikme bildiren yorumlar var.

Kaynaklar: boraatletik.example/iade, bir pazar yeri ürün sayfası, bir şikâyet sitesi sayfası

Bu cevapta:

• Bora Atletik anılıyor, kendi sitesi kaynak gösteriliyor ve olumlu anlatılıyor; ama açık bir tavsiye cümlesi olmadığı için önerilmiş sayılmaz.
• Acme Spor anılıyor ama kaynak kendi sitesi değil, bir şikâyet sitesi. Marka önerilmiyor.
• Acme Spor'un sitesinde iade koşulları açıkça yazılmış olsaydı, asistanın o sayfayı da bulup kullanma olasılığı artabilirdi. Ama bu bir garanti değildir.

Örnekteki "30 gün", kurgusal markanın kendi beyanıdır. Gerçek bir veri değildir.

Görünmeyen kısım

Asistanın değerlendirip göstermediği sayfaları bilemeyiz. Bir sayfanın neden seçilmediğini de dışarıdan kesin olarak söyleyemeyiz. Bir sayfa değişikliğinden sonra cevabın değişmesi, değişikliğin bu sonuca yol açtığını tek başına kanıtlamaz. Bkz. Ölçtüğümüzü iddia etmediğimiz şeyler.

Bu yüzden dürüst yaklaşım şudur: görünen kanıtı ölçün, tarihleyin ve aynı koşullarda tekrar karşılaştırın.

SOV Tracker, cevaplarda anılmayı ve gösterilen kaynakları tarihli olarak kaydetmek için kullanılabilecek bir ölçüm aracıdır.

Özet

• Arama yapan bir asistan genellikle önce arar, sonra birkaç sayfa seçer ve sonunda kendi cevabını yazar.
• Soruya doğrudan cevap veren, erişilebilir, alıntılanabilir, tutarlı ve güncel sayfaların seçilme olasılığı genellikle daha yüksektir. Garanti yoktur.
• Kaynaklar yalnız markanın sitesi değildir: pazar yerleri, şikâyet siteleri, haberler ve forumlar da cevabı şekillendirir.
• Anılmak, kaynak gösterilmek ve önerilmek ayrı şeylerdir.
• Asistanın göstermediği sayfaları ve değişikliklerin kesin nedenini dışarıdan bilemeyiz. Görünen kanıt tarihli olarak ölçülür.